jostejo

... و میراثی از نیاکان پاک، با پیامی همراه (همچون همیشه) که اوج تاریکی و سیاهی را به جشن باید نشست؛ روشنایی نزدیک است.

 یلدا مبارک

انسان در بند طبیعت است. در بند نیروی جاذبه، گرما، سرما، جغرافیا و ... . آنچه که می تواند او را از این زندان برهاند "علم و دانش" است. علم است که او را قادر می سازد تا با تسلط بر طبیعت، آن را در اختیار خود گیرد.

جامعه زندان دیگری است برای انسانی که در آن رشد می کند و خود را می شناسد. آنچنانی که او می اندیشد و عمل می کند در قالبی شکل می گیرد که جامعه برای او پی ریخته است. یک "بدوی" هرگز نمی تواند بر چهارچوب های فکری، هنجارها و سنت جامعه خویش شورش کند. زیرا ساخته ی کور و ناخودآگاه جامعه خویش است. اما به میزانی که نسبت به جامعه خویش "علم" پیدا کرد و آن را "شناخت"، می تواند بر آن مسلط شود و بر تغییر و بازساخت آن برخیزد. حال این انسان است که جامعه خویش را می سازد، نه جامعه او را، و این رهایی اوست از این زندان.

و تاریخ هم چنین است. به میزانی که انسان قوانین تاریخ را "شناخت" و بدان "علم" پیدا کرد، و دانست که بشریت از کدامین منزلگاه ها در تاریخ می گذرد، می تواند مسیر تاریخی جامعه را عوض کرده، از زندان تاریخ بگریزد.

اما زندان خویشتن زندان دیگریست. این "علم" نیست که وجود چنین حرکتی بین دو سرشت آدمی و به سوی "خداگونه شدن"  را در می یابد و به انسان هدف و انگیزه حرکت می دهد. این علم نیست که ارزش های والای انسانی را دریافته، توجیه می کند. ارزش هایی همچون ایثار یا بخشش را که هرگز در قالب های ماتریالیستی یا ساینتیستی نمی گنجد. این دین است که با گسترش گستره ی"وجود فلسفی انسان"، چنین هدفی را برای او ترسیم می کند، و این اعتقاد و ایمان است که انگیزه چنین حرکتی می شود. و اعتقاد و ایمان در حوزه دین معنی می شود. دین است که متضمن حفظ چنین حرکتی است به سمت رشد و کمال و رهایی از بزرگترین زندان: خویشتن. و این رهایی از خویشتن است که "والاترین" هدف انسان را در گریز از دیگر زندان ها شکل می دهد.

این چهارچوبی است که در آن می توان "کارکرد دین" و روان بودن آن را در "دنیای درون و بیرون" انسان ها به داوری نشست. اگر نوع دینداری ما به جای "نعیین هدف غایی" و "ایجاد انگیزه" برای حرکت، "زندان دیگری" از تعصب و رخوت و جمود و رکود را در چهارچوب های فکری جامعه ی ما تحمیل کرده است، باید گفت کارکرد مورد انتظار دین در جامعه محقق نشده است. و شاید باز این "علم و شناخت" است که ما را در بازشناخت این "زندان جهالت" یاری می کند تا باز به اصل دینداری بازگردیم.*

* با الهام از کتاب فلسفه انسان دکتر شریعتی

نخبگان جامعه را تنها در تحصیل کردگان جستجو کردن گمراه کننده است. از سنجه های نخبگی، شخصیت بزرگ داشتن است که تحصیلات مدرن رابطه الزام آوری با آن ندارد.

آن هنگام که پس از دو سال برقراری مشروطه در کشور و کشمکش برای تثبیت آن، در کمتر از 4-5 ساعت جنگ و زد و خورد، تهران تسلیم شد و مجلس به توپ بسته شد، بسیاری از مشروطه  خواهان، تحصیل کرده ها و اروپا رفته ها گریخته بودند یا پنهان شدند. در کمتر از 2 روز انجمن ها از کل کشور برچیده شد، مشروطه از بین رفت و تقریبا کل کشور بار دیگر گردن به یوغ خودکامگی گزارد. تنها تبریز – و کمی گیلان – مقاومت کردند. اما پس از چند روز، تبریز هم تسلیم شد، به جز یک محله: محله امیرخیز تبریز!  ستارخان یک لوتی از محله امیرخیز تبریز و سردسته مجاهدان بود. بینش و مقاومت این شخصیت بزرگ و علاقه او به سربلندی ایران در تاریخ ما مثال زدنی است. پاسخ زیبای او به کنسول روس برای استفاده از بیرق روس برای در امان بودن – در حالی که همه کشور تسلیم شده بود-  سرمشقی است برای تمامی نخبگان این سرزمین، آنجا که می گوید می خواهم هفت دولت به زیر بیرق ایران باشد؛ به زیر بیرق بیگانه نروم*.

آنجا که اغلب داعیان مشروطه خواهی و پیشرفت ایران به زبونی در پی حفظ خود و داراک خود در حال گریز یا پنهان شدن بودند، این مرد عامی در سایه دلیری و کاردانی خود، در مقابل تمامی فشارها ایستاد و بار دیگر مشروطه  را به همه کوی های تبریز و از آنجا به همه شهرهای ایران بازگردانید. وجود شخصیت های برزگ و دلسوز و وفادار به سرافرازی میهن شرط لازم پیشرفت ایران است.

و یک نکته دیگر، بدون شرح:

اوریانا فالاچی روزنامه نگار برجسته ایتالیائی ، از وینستون چرچیل سئوال میکند ، آقای نخست وزیر شما چرا برای ایجاد یک دولت استعماری و دست نشانده به آنسوی اقیانوس هند میروید و دولت هند شرقی را بوجود می آورید ، اما این کار را نمیتوانید در بیخ گوشتان یعنی در کشور ایرلند که سالهاست با شما در جنگ وستیز است انجام بدهید ؟

وینستون چرچیل بعد از اندکی تامل پاسخ میدهد : برای انجام این کار به دو ابزار مهم احتیاج داریم که آن دو ابزار را در ایرلند در اختیار نداریم:

اکثریت نادان ، و اقلیت خائن .

* تاریخ مشروطه ایران، احمد کسروی.

عقب ماندگی جامعه ی ما، نه از بعد تکنولوژی که از بعد فرهنگی، بافت و ساختار آن، سویه های مختلفی برای باز نگری دارد. اینکه نخبگان یک جامعه هستند که حرکت آن رو به جلو و پیشرفت را تغذیه می کنند نکته روشنی است. روان شدن اندیشه های نو و پویا در بستر جامعه از سطح نخبگان به توده مردم در یک فرایند اصلاحی و تدریجی نیازمند وجود تعداد حداقلی از نخبگان در جامعه است: آستانه تاثیر! ... و به نظر تراکم نخبگان در جامعه ما از آستانه تاثیر کمتر است.

رضا می گفت: " خدا بعد از خلقتش دیگه تو دنیا دخالت نمی کنه" و نیلوفر پرسید: " پس اینهمه از تاثیر دعا شنیدیم و دیدیم رو چطور توجیه می کنی؟" ... و مژده معتقد بود که " کل یوم هو فی شان"...

نسیم ملایمی می وزید با آفتابی که به افق نشسته بود. دریا آرامش غروب رو داشت و تو خنکی دلپذیری رو به وضوح روی گونه هات احساس می کردی. خنکی ای که سهم "هوای خنک" و سهم "هوای آزاد" در اون برای من خیلی روشن نبود! و مردمی در اطراف که هر کدوم به نحوی مشغول لذت بردن از دریا بودند...

بحث تقریبا به اینجا تمام شد که "غیر مادیات هم همچون مادیات تابع نظمی هستند که در مجموع دنیای درهم پیچیده ماده و ماورای ماده رو شکل می دند. و خدایی که در خلقتش کامله و همه این نظم و نظام در نهایت به اون برمی گرده".

اون چیزی که من رو به نوشتن واداشت نه "اونچه از اون بحث شد و نتیجه اون"، بلکه "شباهت های نوع فضای فکری" کسانی بود که اگر در کشور خودشون می خواستند همدیگر رو بشناسند شابد تفاوت ها رو بیشتر می دیدند تا شباهت ها رو. هرچند نظرات متفاوت بود، اما همه اونها برخواسته از یک ریشه بود و همه در یک ظرف می گنجید: " راه خود را تعیین کردن و دغدغه ای گسترده در گرداگرد زندگی به نام خدا".

...

دغدغه عاقلانه یا احساسی زندگی کردن رو خیلی ها در زندگی تجربه کرده ایم و در مورد من این کشمکش در نهایت به نفع عاقلانه زندگی کردن تمام شد. این رویکرد یک انتخاب کاملا "عاقلانه" بود! با برتری هایی که می نمود... البته زندگی یک "سیر" است و نه "سکون" و انسان در این سیره که رشد می کنه، بزرگ و نهایتا "انسان" می شه. خوشبختانه عاقلانه زندگی کردن چشم آدم رو به روی این مسئله نمی بنده... الان می تونم بگم که تنها بر طبق اصول عقلی زیستن ما را از انسان کامل شدن باز می دارد. کارل یونگ می گه "هیچ­گاه نباید خود را با عقل یکی کنیم، زیرا آدمی هرگز آفریده عقلِ تنها نبوده و نخواهد بود.

نقل است از حکیمی که زندگی دایره ایست که سه ضلع دارد: دوستی و محبت!

...

1) "خنده" واکنش ما به رویدادی است که به سامان همیشگی یا بر قانونی که انتظار داشته ایم رخ نمی دهد. البته همه نا بسامانی ها ما را به خنده نمی دارد و گاهی می رنجیم یا حتی گریه می کنیم. اینکه نا بسامانی ها کی به خنده می انجامد و کدام موجب رنجش فرد می شود مرز روشنی ندارد. اما همه اتفاق نظر دارند که این حدود وابسته به افراد است.

2) در مدلی که در ادبیات غنی ما از انسان کامل ارائه می شود، او به تمام نابسامانی ها می خندد. انسانی که در ادبیات فارسی ارائه می شود- بویژه در روش مولانا- به حسادت ها، ضعف ها، کاستی ها و دشنام ها و "کوچک بودن" ها می خندد، تحت تاثیر قرار نمی گیرد. خنده او نه از سر بی خیالی یا بی توجهی، که ناشی از شناخت ژرف اوست. او به عصیانیت ها می خندد چرا که آن را "عدول از سامان و نظام حقیقت" می یابد.

3) بر خلاف فروید که سراسر در تحلیل و بررسی روانشناختی خود به مطالعه روان نژند ها می پردازد و ریشه نابسامانی های افراد را در گذشته، بویژه دوران کودکی می یابد، گوردون آلپورت (1897-1967) به مطالعه و تحلیل انسان کامل می پردازد. وی در حالی که مقاصد سنجیده و آگاه را جنبه اصلی شخصیت انسان می داند هفت مرحله برای پرورش کامل انسان و هفت معیار برای شخصیت انسان برمی شمرد. او اشاره می کند که در انسانی که به مرتبه برتری از عینیت و شناخت رسیده باشد، پیوند نزدیکی بین "شوخ طبعی" و "شناخت" وجود دارد.

ادبیات ما منبع وسیع و بی کرانی است که ریشه در تاریخ و فرهنگی کهن دارد. ای کاش روزی این گنجینه از توی کتاب ها و روی تاقچه ها دوباره بر روان و منش ما راه می یافت.

فریدون جنیدی از نخبگان ایرانزمین است. پیرمردی با نشاط و پر انرژی با وجودی سراسر آکنده از عشق به میهنش ایران؛ چنانکه خود را وقف در راه سرافرازی ایران و آگاهی دادن به جوانان ایرانی کرده است. مجموعه ارزشمند پژوهشهای او در تاریخ ایران گنجینه ای ارزشمند فراهم کرده است برای کسانی که علاقمند به مطالعات تاریخی مستدل و تحلیلی در گذشته ایرانزمین هستند. اما مهمتر آنکه پژوهشهای او بگونه ای است که جستار را از ارجاع به گنجینه های تاریخی که عمدتا به دست دیگرانی غیر از ایرانیان گرد آمده است بی نیاز می کند، که به نوبه خود در خور توجهی شایان است. همچنین است روش آموزش او که ریشه در گذشته ایران دارد تا تکنیکهای غرب امروز. در پایگاه بنیاد نيشابور- بنیادی که استاد برای پژوهش و آموزش از دیرباز دایر کرده است- می توانید اطلاعات بیشتری در مورد پژوهشهای او بیابید.

عمرش دراز باد.

چندی پیش، پس از زمانی کم و بیش زیاد ماندن در این دغدغه که از کدامین یک از افکاری که در سرم چرخ می زنند چیزی بنویسم، در جستاری در مورد نادر شاه در پایگاه تاریخ و فرهنگ ایران به جمله زیر منسوب به خود نادر شاه برخوردم. اونقدر زیبا و اثر گذار بود که منتظر به نتیجه رسیدن افکارم نشدم:

 وقتی پا در رکاب اسب می نهی، بر بال تاریخ سوار شده ای. شمشیر و عمل تو ماندگار می شود چون هزاران فرزند به دنیا نیامده ی این سرزمین آزادی شان را از بازوان و اندیشه ی ما می خواهند . پس با عمل خود می آموزانیم که پدرانشان نسبت به آینده آنان بی تفاوت نبوده اند. و آنان خواهند آموخت آزادی شان را به هیچ قیمت و بهایی نفروشند.

معرفی زیر برگرفته از وبلاگ داریوش آشوری است، حتما بخوانید:

دکتر محمدِ حیدری ملایری پژوهشگرِ برجسته‌ای ست در زمینه‌ی اخترفیزیک و در رصدخانه‌ی پاریس و مرکزِ علمیِ آن بر رویِ پروژه‌هایِ خود کارِ می‌کند. دکتر ملایری، افزون بر دانش‌آموختگی در فیزیک و اخترشناسی، در دورانِ آغازین کار اش، به دلیلِ گمارده شدن به شغلِ ویراستاری متن‌های علمی در مؤسسه‌ی انتشاراتِ فرانکلین، در تهران، این فرصت را در سال‌های دهه‌ی چهل یافت که در هم‌نشینی با زباندانان و آشنایان به ترم‌شناسی در آن مؤسسه، و همچنین کارِ حرفه‌ای ویرایشِ متن‌هایِ علمی، با ترم‌شناسی و نیز تنگناهای زبانِ فارسی در این زمینه آشنا شود. کار در آن مؤسسه همچنین وی را با تجربه‌هایی که در جهتِ چاره‌جویی برای این مسأله، به‌ویژه به دستِ کسانی همچون غلامحسینِ مصاحب، احمدِ آرام، و شمس‌الدینِ ادیب سلطانی، انجام می‌شد، آشنا کرد و وی را به صورتِ جدّی به این میدان کشاند.  و از آن پس به کوششِ شخصی برای پیشبردِ دستاوردهای پیشکسوتانِ این فن و اندیشه در کارِ تنگناهایِ زبانمایه‌ی علمی در فارسی و چاره‌جویی برای آن پرداخته است.

وی، در جوارِ کارهایِ پژوهشی‌اش در پروژه‌های بزرگِ علمی در زمینه‌ی اخترفیزیک در فرانسه، همچنان کارِ پژوهشیِ زبان‌شناختیِ خود را نیز ادامه داده و افزون بر تسلط بر زبان‌های فرانسه و انگلیسی و آشنایی با زبان‌های دیگرِ اروپایی، برایِ فراهم کردنِ مایه‌هایِ واژگانی، به پژوهش‌های واژگان‌شناسی در زبان‌های ایرانی کهن، از میانه و باستانی، و نیز بوم‌گویش‌های زنده (زبان‌ها و لهجه‌های محلی) برای برپا کردنِ یک دستگاهِ مایه‌ور و اصولی و قاعده‌مندِ فارسی برای زبانِ علمی در رشته‌ی خود پرداخته است. حاصلِ این پژوهش‌ها رفته‌ـ رفته در اینترنت منتشر می‌شود و تا کنون 5 حرف A، B، C، D و E انتشار یافته و حروف I و O در حال اتمام است.

دست‌آوردِ  وی می‌تواند الگویی باشد برای همه‌ی زمینه‌های علومِ طبیعی، از زمین‌شناسی تا زیست‌شناسی. امّا کارِ بسیار گسترده‌ی  فیلولوژیکِ آن برایِ همه‌یِ دست اندر کاران در زمینه‌های علمی، از جمله علومِ انسانی و فلسفه، سودمند و کارامد است و از آن بسیار چیز می‌توان آموخت.

اکنون که پرداختن به واژگانِ علمی و نظری و فنّی  در میانِ ما رفته‌ـ رفته جدی می‌شود، و نیاز به کارِ علمیِ پیگیر در این زمینه هرچه بیشتر احساس می‌شود، از همه‌ی دست اندر کاران در این زمینه‌ها دعوت می‌کنم که با این سایت آشنا شوند و با نگارنده ی آن از در ارتباط و داد‌ـ‌و‌ـستدِ علمی و فنی برآیند تا شاید اندک‌ـ‌اندک یک باهمستانِ علمی (scientific community) پیرامونِ آن شکل گیرد و تواناییِ جذبِ این دستاوردها در زبانِ علمی و فنی فارسی فراهم آید.